De meeste beoordelingen van een sportpark komen neer op twee getallen: hoeveel velden liggen er, en hoe vol zitten ze. Dat is meetbaar, vergelijkbaar en makkelijk in een raadsvoorstel te zetten. Het zegt alleen weinig over de vraag of het park doet wat de gemeente ervan verwacht.
In Gelderland is daarvoor een alternatief ontwikkeld.
Waar het model vandaan komt
Op basis van een verkennend onderzoek onder zestien Gelderse gemeenten is een model opgesteld om de sportief maatschappelijke waarde van sportparken te stimuleren. Het kent vijf kenmerken: functiemenging, ruimtelijke integratie, goede benutting, openheid en bestuurlijke vitaliteit (Sport en Ruimte, Vitaal Sportpark-model).
Dat is geen norm en geen rekenmodel. Het is een leidraad, bedoeld voor de doorontwikkeling van sportparken in Gelderland en daarbuiten. De provincie Gelderland heeft het onder de naam Vitale Sportparken tot programma gemaakt, waarbij een vitaal sportpark openstaat voor andere maatschappelijke functies dan de sport zelf (Omgevingswetportaal, 2019).
Bij de herkomst hoort een kanttekening. Zestien gemeenten in een provincie is een verkenning, geen landelijk representatief onderzoek. Als toetsingskader is het bruikbaar; als bewijs dat vijf kenmerken de juiste vijf zijn, is het dat niet.
Wat de vijf kenmerken opleveren
De waarde zit in wat ze zichtbaar maken naast bezetting.
Functiemenging vraagt of er meer gebeurt dan sport alleen. Ruimtelijke integratie vraagt of het park onderdeel is van zijn omgeving of een afgesloten eiland. Goede benutting vraagt niet hoe vol het park zit op de piek, maar of de daluren iets doen. Openheid vraagt of iemand zonder lidmaatschap er terechtkan. En bestuurlijke vitaliteit vraagt of er een partij is die het park als geheel kan besturen.
Dat laatste kenmerk is het interessantste, omdat het de andere vier draagt. Een park kan ruimtelijk perfect geintegreerd zijn en toch niets veranderen zolang vier besturen elk over hun eigen hoek gaan.
Waar het model niet in voorziet
Een toetsingskader vertelt je waar je staat, niet wat je moet doen. Scoort een park laag op openheid, dan volgt daar geen maatregel uit; dat hangt af van eigendom, aansprakelijkheid, beheer en de vraag wie er buiten de trainingsuren aanspreekbaar is.
Er is nog een beperking die vaker over het hoofd wordt gezien. De vijf kenmerken zijn beschreven vanuit wat een sportpark zou moeten zijn, niet vanuit wat een specifieke wijk nodig heeft. Een park in een dorp met weinig andere voorzieningen heeft een andere opgave dan een park in een dichtbebouwde stadswijk. Het model maakt dat onderscheid niet.
Wat een kader niet uit zichzelf doet
Wij komen op sportparken waar een vitaliteitsscan is uitgevoerd, de uitkomst netjes is gepresenteerd, en er anderhalf jaar later nog niets is veranderd. De scan wees uit dat het park laag scoorde op openheid en functiemenging, en dat wisten de betrokkenen eigenlijk al. Dat is zelden iemands fout. Een scan wordt uitgevoerd als losse opdracht met een rapport als eindproduct, en op het moment dat het rapport wordt opgeleverd is die opdracht formeel klaar; er is geen vervolgopdracht waarin iemand de uitkomst omzet in afspraken.
Wij gebruiken zo'n kader daarom niet als eindpunt maar als beginpunt: welk kenmerk scoort laag, wie zou daar iets aan kunnen veranderen, en wat moet er dan geregeld worden aan beheer, eigendom of financiering. Dat is een andere vraag dan de score zelf, en die vraag zit meestal in geen enkele scan.
Voor een gemeente is de bruikbare stap dus niet het invullen van het model, maar het bepalen wat je met een lage score gaat doen voordat je hem meet. Wil je weten hoe je sportpark op deze vijf punten staat, en vooral wat de volgende stap dan is? Wij van Sportgrond leggen die twee vragen in één keer op tafel.
Een Sportpark heeft net zo goed een regisseur nodig als een gemeente